Udalak sendotu egin du etxebizitza-estrategia, 5. barrutia eremu tentsionatuaren analisian sartuta

Eibarko Udalak etxebizitzaren udal-estrategia indartu du diagnostiko tekniko berri bat aurkeztuta, zeinak proposatzen duen bizitegi-etxebizitzen eremu tentsionatuen analisia 5. barrutira ere zabaltzea (1. barrutiaz gain). Horren helburua da etxebizitza-merkatuan esku hartzeko eta etxebizitza eskuragarria izateko tresna publiko gehiago izatea. Udalak bultzatu du azterlana, Etxebizitza Eskubidearen aldeko 12/2023 Legearen esparruan, eta, horri esker, herriaren bizitegi-errealitatearen argazki osoagoa eta zehatzagoa lortuko da, eta udalerriko eremu bakoitzaren benetako beharretara egokitutako etorkizuneko politika publikoak planifikatuko dira.

“Gaur, Eibarko Etxebizitza Diagnostikoaren emaitzak aurkezten ditugu. Azterketa tekniko honi esker, xehetasunez jakin dezakegu zein den gure herriaren etxebizitzaren errealitatea eta zein diren aurrean ditugun erronka nagusiak”, adierazi du alkateak. Iraolak nabarmendu duenez, dokumentua “nahitaezko oinarri teknikoa” da Udalak bizitegi-merkatu tentsionatuko eremuen deklarazioa eskatu ahal izateko, eta esan du udalaren lehentasuna argia dela: “Eibarrek herri bizia, dinamikoa eta pertsona guztientzako aukerak dituena izaten jarraitzea nahi dugu”.

Alkateak azpimarratu du egungo erronka handienetako bat etxebizitza eskuratzea dela, batez ere gazteriarentzat eta merkatu librera iristeko gero eta zailtasun gehiago dituzten familia askorentzat. “Zerbait egin behar dugu etxebizitza eskuragarri izateko, hori baita gaur egun familiak, eta batez ere gazteak, gehien kezkatzen dituen arazoetako bat”, adierazi du. Horren harira, gogorarazi du diagnostikoaren atzean “lan serioa” dagoela, “datuen analisiari, prezioen bilakaerari, dagoen eskaintzari eta gure herrian etxebizitza bat eskuratzeko dauden benetako zailtasunei buruzkoa”.

Azterketaren alderdirik garrantzitsuenetako bat, hain zuzen, azterketa teknikoa 5. barrutira zabaltzea da. Orain arte, foku nagusia 1. barrutia zen, baina 2024ko datuak eguneratuta, egiaztatu da 5. barrutiak ere betetzen dituela beharrezkoak diren baldintzak eremu tentsionatuan hautagai ofizial gisa sartzeko. Eremu honek Azitain, Barrena, Karmen, Murrategi, Maltzaga, Asua Erreka, Apalategi osoa eta Arrateko bailara barne hartzen ditu. Kale hauek ere sartzen dira: Bidebarrieta, Urtzaile, Gisastu-Bide, Iparragirre, Txonta, Urkizu, Barakaldo, Bittor Sarasketa, Estaziño eta Eguzki Begi. 

Iraolak adierazi duenez, beste barruti hau sartzeak etxebizitzaren egoeraren “argazki osatuago” bat izateko aukera emango dio udalari, eta baita esku-hartze publikorako tresna gehiago erabiltzeko ere, merkatuaren desorekak zuzendu eta kolektibo zaurgarrienak babeste aldera. “Gobernatzeak aurreikustea ere esan nahi du. Horregatik, azterketa oso bat egin nahi izan dugu, ez dena bakarrik lehen irakurketa batean geratuko, baizik eta lagunduko diguna antzematen non jardun dezakegun hobeto eta zer tresnarekin”, azaldu du.

Eremu tentsionatuen deklarazioa —Etxebizitza Eskubidearen aldeko maiatzaren 24ko 12/2023 Legean jasota dagoen figura— eskatzeko aukera ebaluatzeko Udalak egindako lan teknikoetako bat da dokumentu hau. Araudiaren arabera, eremu tentsionatu bat deklaratzeko, eskaintza urria edo etxebizitza eskuratzeko eskuragarritasun arazoak egon behar dira, eta nahikoa da legeak berak ezarritako irizpideetako bat betetzea.

Irizpide horietako lehenak prezioen bilakaerari egiten dio erreferentzia, eta ezartzen du erosketa- edo alokairu-prezioak gutxienez Euskadiko KPIa baino hiru puntu portzentual gehiagoko hazkunde metatua izan behar duela azken bost urteetan. Bigarren irizpidearen arabera, hipotekaren edo alokairuaren batez besteko kargak, argindarra, ura, gasa, telekomunikazioak edo komunitatea bezalako oinarrizko gastu eta hornikuntzei gehituta, inguruko etxeen batez besteko diru-sarreren % 30 gainditu behar du.

Eibarko kasuan, diagnostiko teknikoak baieztatzen du bai 1. barrutiak bai 5. barrutiak betetzen dutela lehenengo irizpidea. 2019-2024 aldirako, prezioen igoera metatua % 22,4 baino handiagoa izatea eskatzen zen. 1. barrutiak % 22,5eko igoera izan zuen, eta 5. barrutiak, berriz, % 23,2koa. Aurretik, 2018-2023 epealdiko datuekin, 1. barrutiak bakarrik betetzen zuen baldintza, % 20,3ko igoerarekin (% 19,6 eskatzen zen), baina datuak eguneratu ondoren, 5. barrutia ere sartu da udal-estrategiaren barruan.

Ikerketak, halaber, gaur egun herriko higiezinen merkatuan dagoen presio handia ere islatzen du. Etxebizitzaren salerosketa prezioa % 31,3 igo da 2022tik, eta gaur egun metro koadroko 2.368 eurotan dago. Alokairuaren kasuan, kontratu berrien batez besteko errenta hilean 644,4 eurokoa da.

Etxebizitza babestuen eskariak, gainera, oso maila altua izaten jarraitzen du. Gaur egun, 1.380 pertsona daude Etxebiden izena emanda Eibarren, eta erroldatutako pertsonen %91,5ek alokairuko etxebizitza eskatzen du. Diagnostikoaren arabera, 35 urtetik beherako gazteei dagokie eskaera guztiaren % 35,3. Udalaren iritziz, datu hori bereziki garrantzitsua da etxebizitza eskuratzeko arazoak gazteen artean duen garrantzia ulertzeko.

Era berean, etxebizitza eskuratzea errazteko dauden politika publikoak aztertzen ditu dokumentuak. Ohiko alokairua ordaintzea errazteko 35 urte arteko gazteei zuzendutako Gaztelagun programaren kasuan, Eibarrek gaur egun 341 espediente onuradun ditu, eta 1,1 milioi euroko inbertsio metatua. Urtean 3.000 eta 30.000 euro arteko diru-sarrerak dituztela egiaztatu behar dute eskatzaileek.

Era berean, Etxebizitzarako Eskubide Subjektiboarekin eta Etxebizitzarako Prestazio Ekonomikoarekin lotutako 540 eskaera zenbatu dira. Horietatik 347 aitortuak izan dira eta 226 lagunek jasotzen dute gaur egun Etxebizitzarako Prestazio Ekonomikoa, haien espedienteak ebatzi ostean.

Diagnostikoaren beste atal aipagarri bat Bizigune programari buruzkoa da, Eusko Jaurlaritzak kudeatzen duen alokairu babestuaren merkatuan jabe partikularren etxebizitza hutsak sartzea ahalbidetzen duena. Eibarrek 298 etxebizitza ditu gaur egun sistema horren barruan, eta programari etxebizitza gehien ematen dizkion Gipuzkoako udalerrietako bat da.

Udalak azpimarratu du diagnostiko hau ez dela helmuga bat, baizik eta oinarri tekniko bat aurrera egiten jarraitzeko etxebizitza-politika serio eta bideragarri bat lortze aldera. Eremu tentsionatuen deklarazioak aukera emango luke esku-hartze publikorako tresna berriak izateko; besteak beste, alokairu-kontratu berrietan prezioak mugatu ahalko litzateke, erreferentzia-indizeen edo aurreko kontratuen arabera, eta edukitzaile handiaren figura birdefinituko litzateke, zeinak eremu hauetan 10 etxebizitzatik 5era igaroko litzatekeen.

Hala ere, Udalak gogorarazi du deklarazioa ez dela automatikoa. Nahiz eta udalerri batek legeak ezarritako baldintzak argi eta garbi bete, udalak justifikazio-memoria bat egin behar du aldez aurretik, informazio publikorako aldi bat ireki, eta ondoren ebazpen formal bat onartu. Etxebizitza Ministerioak balioztatu ondoren, deklarazioak hiru urteko indarraldia izango luke hasieran, eta urtez urte luzatu ahal izango litzateke, bizitegi-tentsioaren baldintzek bere horretan jarraitzen badute.

 “Etxebizitzaren erronkak ardura, planifikazioa eta erakundeen arteko lankidetza eskatzen du. Udalean lanean jarraituko dugu eskura ditugun tresna guztiak aprobetxatzeko eta Eibar herri bizia eta kohesionatua izan dadin eta aukerak izan ditzan”, esan du Luis Vicente Castellanos, hirigintzarako zinegotziak. Luis Vicenteren arabera, “diagnostiko honek informazio gehiago, jarduteko gaitasun handiagoa eta aurrera egiten jarraitzeko ibilbide-orri argiagoa eskaintzen ditu”, eta udalaren azken helburua ideia argi batekin laburbildu du: “Ez dugu nahi eibartar bakar batek bere bizi-proiektuari uko egin behar izatea ezin duelako etxebizitza duin bat eskuratu Eibarren”.