Eibarrek zerbitzu publikoak indartu eta herritarrei laguntzeko neurri gehiago hartu ditu

Eibarko Udalak 2027rako Ordenantza Fiskalen proposamena eramango du hurrengo Osoko Bilkurara. Proiektuak %3,2ko eguneratze orokorra planteatzen du udal zerga eta tasetan, baina, aldi berean, salbuespen ugari sartzen ditu interes sozial berezikotzat jotzen diren zerbitzuetan. Udalaren finantza-nahikotasuna bermatzeko eta zerbitzu publikoen kalitateari eusteko helburuarekin diseinatu da proposamena, eta, gainera, gizarte-babeserako neurri berriak jasotzen ditu, zerga-onura jakin batzuk zabaltzen, eta batez ere adinekoei zuzendutako baliabide berriak arautzen ditu. Berritasun nagusien artean daude Ondasun Higiezinen gaineko Zergan (OHZ) guraso bakarreko familientzat eta genero-indarkeriaren edo etxeko indarkeriaren biktima diren pertsonentzat dauden hobariak, familiako kirol-abonua 25 urtera arte zabaltzea, tutoretzapeko etxebizitzak eta Adinekoentzako Eguneko Arretarako Udal Zerbitzu berria arautzea eta Egonaldi Turistikoen gaineko Zerga sortzea.

%3,2ko eguneratze orokorrak KPIaren bilakaera hartzen du erreferentziatzat, eta, udal gobernuaren arabera, fiskalitatea kostuen bilakaerara progresiboki egokitzeko premiari erantzuten dio. Udalak gogorarazi du hainbat urtez bere zerga eta tasen parte handi bat izoztuta eduki duela, bereziki zailak ziren uneetan herritarrei ekonomikoki eta sozialki laguntzeko helburuarekin. Hartutako erabakia beharrezkoa eta egokia izan zen orduko testuingururako, baina udal-kontratuen, energiaren, hornikuntzen eta zerbitzuen funtzionamenduaren kostuek izan duten bilakaeraren ondorioz, udalak, duela urte batzuetatik hona, tasak eguneratzeari ekin dio, pixkanaka eta modu arduratsuan. Politika horren helburua da kalitatezko zerbitzu publikoei eusteko beharrezkoa den finantza-gaitasuna pixkanaka berreskuratzea eta inbertsio eta premia berriei aurre egiteko udal-gaitasuna bermatzea.

Jon Iraola Eibarko alkateak defendatu du Ordenantza Fiskalak erantzukizun bikoitz batetik ulertu behar direla: batetik, kontu egonkor batzuk mantentzea eta, bestetik, eskura dauden baliabideak herritarrentzako kalitatezko zerbitzu publikoetarako erabiliko direla bermatzea. «Udal baten ardura da bere diru-kontuak zaintzea, baina baita pertsonak eta hiria zaintzea ere. Kontua ez da soilik zenbat diru biltzen den, baizik eta zer zerbitzu eskaintzeko gai garen baliabide horiekin, zeren Eibarrek zerbitzu publiko indartsuak, eskuragarriak eta kalitatezkoak dituen hiria izaten jarraitu behar baitu», adierazi du. Iraolak nabarmendu duenez, proposamenean zerga eta tasa jakin batzuk eguneratu egingo dira eta herritarren egunerokotasunari bereziki lotutako beste zerbitzu batzuk ez. «Oreka eta ardura ariketa bat egin nahi izan dugu. Badakigu edozein eguneratze fiskalek eragina duela familiengan, eta horregatik erabaki dugu tarifa garrantzitsuak ez igotzea, laguntzeko neurriak zabaltzea eta hobari berriak sartzea. Lehentasuna da baliabide publikoek zerbitzu hobeak ekartzea eta bizilagunen beharrei erantzungo dien hiri bat izaten segitzea», gaineratu du.

Bestalde, Luis Vicente Castellanos Ogasun zinegotziak %3,2ko eguneraketa epe ertain eta luzera begira egindako plangintza ekonomiko batean kokatu du. «Kontu publikoak kudeatzeak erabaki arduratsuak hartzea eskatzen du. Urteetan zergen eta tasen parte handi bat izoztu genuen momentu zailetan herritarrei laguntzeko, baina zerbitzuen kostuak handitzen direnean egoera hori mugagabe mantentzeak, noiz eta zerbitzuen kostuak igotzen direnean, arriskuan jarriko luke zerbitzu horiek mantentzeko dugun gaitasuna», azaldu du. Castellanosek berretsi du proposamenak ez duela bereizketarik gabeko igoera planteatzen; tasen eguneratzea, salbuespenekin eta babes-neurriekin egingo da. «Erantzukizun fiskalak ez du soilik dirua biltzea esan nahi; esan nahi du udalak bermatu behar duela zerbitzuak ematen jarraitu ahal izatea, inbertsio gaitasunari eutsi ahal izatea eta herritarren beharrei erantzutea. Horregatik tarifak izozten ditugu kirola edo garraioa bezalako esparruetan eta hobari sozialak indartzen ditugu, eta saiatzen gara zerbitzu batzuk pertsona bakoitzaren gaitasun ekonomikoaren arabera ordain daitezen», adierazi du.

Alberto de la Hoz Gorriti EAJ-PNVko bozeramaileak hauxe adierazi du: “Udalak eskaintzen dituen zerbitzu publikoen funtzionamendu egokia bermatuko duten tasak adostu ditugu, kostuak, oro har, gora egiten ari diren testuinguru batean, eta gizarte-babeserako neurriak gehituz. Ez dugu igoera linealetan sinesten, ez badira  beste neurri batzuekin konpentsatzen. Aurten, kale-garbitasuna errespetatzen ez duten horiek zigortzeko formulak bilatu nahi ditugu. Gure kaleetako mantentze-lanen kostua gero eta handiagoa da, eta hori neurri handi batean batzuen portaerek eragindakoa da. Horregatik, kostu hori zigorren zenbatekoa handituz ordaintzea nahi dugu. Zikintzen duenak gehiago ordain dezala, bidegabea litzateke bestela izatea. Beraz, hitz ematen dugu garbitasunarekin lotutako portaera desegokiengatik jarritako isunen zenbatekoa igoko dugula”.

Igoerak ez du zerbitzu guztietan eraginik izango

Hain zuzen ere, Ordenantza Fiskal berrien ezaugarri nagusietako bat da %3,2ko igoera orokorra ez dela udal zerbitzu guztietan gertatuko. Udalak erabaki du aldaketarik ez egitea gizarte, kultura edo zerbitzu publikoaren aldetik bereziki garrantzitsutzat jotzen diren esparruetako tarifetan. Horien artean daude prezio publikoak eta zine komertzialaren tasak, merkatu-zerbitzuak, udalaren kirol-instalazioak —abonuak, jarduerak, ikastaroak eta instalazioen erabilera barne— eta bidaiarien hiri-garraioa; azken horren tasak izozteak mugikortasun jasangarria eta garraio publikoaren erabilera sustatu nahi ditu. Tutoretzapeko etxebizitzek eta harrera-pisuek ere ez dute eguneratze orokor hori izango; aitzitik, ibilgailuak bide publikotik kentzea eta udal-gordailua berariaz berrikusiko dira. Armagintzaren Museoa ere eguneratzetik kanpo geratu da, zerbitzu horren eredua berrikusten ari baitira une honetan.

Udal Gobernuaren ustez, salbuespen hauek erakusten dute proposamena ez dela zergen eta tasen igoera indiskriminatu baten ondorio, eta helburua ez dela soilik dirua biltzea. Prezio jakin batzuk ez igotzeko erabakiaren helburua da kirolean, garraio publikoan, adinekoen arretan, babes sozialean edo kulturarako irispidean eragin zuzena duten zerbitzuak bereziki babestea. Ogasuneko zinegotziak horren alde egin du: «Helburua diru gehiago biltzea izan balitz, eguneraketa zerbitzu guztietara aplikatuko zen». Zentzu horretan, Udal Gobernuak uste du proposamenak uztartu egiten dituela diru-sarrerak kostuen gorakadara egokitzeko beharra eta herritarren eguneroko bizitzan eragin zuzena duten zerbitzuak mantentzea.

Hobari berriak OHZn

2027rako Ordenantza Fiskalek aldaketak dakartzate Ondasun Higiezinen gaineko Zergan ere, udal-araudia foru araudi berrira egokitzeko eta hobariez balia daitezkeen egoerak zabaltzeko. Berritasun nagusietako bat izango da guraso bakarreko familiak onura fiskalen araubidean sartzea. Horrela, udalak berariaz aitortzen du orain arte hobari horietan sartuta ez zegoen familia-errealitate bat, eta aukera ematen du familia horiek beren ohiko etxebizitzari aplika dakiokeen araubidera sartzeko, diru-sarrerak eta familia-inguruabarrak kontuan hartuta.

Era berean, genero-indarkeriaren edo etxeko indarkeriaren biktimentzako hobari berriak aurreikusten ditu proposamenak. Familia ugarien, guraso bakarreko familien eta indarkeriaren biktima diren pertsonen kasuan, hobarien portzentajeak lotuta egongo dira familia-unitatearen diru-sarreren mailari; beraz, babes fiskalak etxe bakoitzaren ahalmen ekonomikoa kontuan hartuko du. Baliabide gutxien dituzten edo egoera bereziki ahulean dauden pertsona eta familiei laguntza handiagoa ematea da proposamenaren helburua. Udal Gobernuaren ustez, progresibitate hori neurri zehatzetan islatu behar da, eta ez bakarrik printzipioen adierazpen batean: familia-errealitate berriak txertatu eta baliabide gutxiago dituztenen babesa indartu behar da.

Neurri berri hauekin batera, ordenantzek OHZren kuotaren %50eko hobaria mantentzen dute Bizigune programari lagatako etxebizitzentzat. Udalak, horren bidez, jarraitu nahi du sustatzen hutsik dauden etxebizitzak alokairuko programa publiko batean sartu ahal izatea, hala, bizitegi-funtzioa bete ahal izan dezaten. Hobaria tresna bat da hutsik dauden etxebizitzak alokairura bideratzeko, programa publiko baten barruan.

Familiarentzako kirol-abonua 25 urtera arte luzatuko da

Kirolaren arloan, berritasun nagusietako bat izango da 25 urtera arte luzatu ahal izango dela seme-alaben adina; izan ere, familia-abonuan sartuta egon daitezke ikasketak egiten jarraitzen badute. Aldaketaren bidez, udal-araudia gizarte-errealitatera egokitu nahi da: gazteen emantzipazioa gero eta beranduago gertatzen da, eta unibertsitateko, lanbideko eta graduondoko ikasketak gero eta urte gehiagoz luzatzen dira. Egoera horren ondorioz, familia askok beren seme-alabak ekonomikoki laguntzen jarraitzen dute 21 urte bete eta gero ere, eta beraz, orain arteko erregulazioak ez du erabat islatu etxe askoren egoera ekonomikoa.

Neurri horri esker, hortaz, ikasten jarraitzen duten gazteek familiaren abonua jasotzen jarraitu ahal izango dute, eta udalaren kirol-jardueran denbora gehiagoz aritu ahal izango dira. Hori guztia, gainera, kirol instalazioen tarifak, abonuak, jarduerak eta ikastaroak 2027an izoztuta egongo diren testuinguru batean planteatzen da. Udal Gobernuaren ustez, aldaketak aukera ematen du kirol politika familien egungo egoera ekonomikora egokitzeko eta gazteei jarduera fisikoa egiten eta udal instalazioak erabiltzen jarraitzeko erraztasunak emateko.

Tutoretzapeko etxebizitzak, adinekoen autonomia sustatzeko

Adinekoek ere leku nabarmena dute Ordenantza Fiskal berrien barruan. Proiektuak I. graduko mendekotasuna duten 65 urtetik gorakoentzako edo bizitza autonomoa eramateko intentsitate baxuko laguntzak behar dituztenentzako tutoretzapeko etxebizitzak arautzen ditu. Beren etxebizitzan irisgarritasun- edo bizigarritasun-zailtasunak izan ditzaketen edo gizarte-isolamendua pairatzeko arriskua duten pertsonentzat pentsatutako baliabidea da, eta beren autonomiari eusteko eta inguruneari lotuta jarraitzeko aukera ematen dien bizitegi-alternatiba bat eskaintzen die.

Tutoretzapeko etxebizitzetarako erreferentziazko tasa hilean 700 eurokoa izango da; dena den, erabiltzaile bakoitzaren ekarpena bere ahalmen ekonomikoaren araberakoa izango da. Sistemaren arabera, Diru-sarrerak Bermatzeko Errentaren % 150etik gorako diru-sarrerak dituztenek tasaren % 100 ordainduko dute, eta  DSBEaren % 100 eta % 150ren arteko diru-sarrerak dituztenek, berriz, % 75 ordainduko dute.  DSBEaren %100eko edo hortik beherako diru-sarrerak dituztenentzat, ekarpena %50ekoa izango da. Gainera, ondare-mugak ezartzen dira, ekarpenaren murrizketak babes publiko handiagoa behar duten pertsonengan kontzentratzen direla bermatzeko helburuarekin. Horrela, zerbitzuaren kostua bizikidetza-unitate bakoitzaren egoera ekonomikora egokitzen da.

Eguneko Arretarako Udal Zerbitzu berria

Ordenantzek, halaber, Pertsona Nagusientzako Eguneko Arretarako Udal Zerbitzu berria jasotzen dute, erabiltzaileen autonomia, ohiko ingurunean jarraitu ahal izatea eta parte-hartze soziala bultzatzeko sortua. Baliabide berri honen bidez, adineko pertsonei laguntza eskaini nahi zaie, mendekotasun-egoera larriagoak edo gizarte-isolamendua gertatu aurretik, hala, beren ohiko inguruneari lotuta jarrai dezaten eta beren eguneroko bizitzan autonomia handiagoa izan dezaten.

Zerbitzu honen erreferentzia-tasa hilean 100 eurokoa izango da, baina, tutoretzapeko etxebizitzekin gertatzen den bezala, zenbatekoa erabiltzailearen diru-sarrerak eta ondarea kontuan hartuta ezarriko da. Udal Gobernuaren ustez, bai zerbitzu berri honek eta bai tutoretzapeko etxebizitzek progresibitatearen printzipioaren aplikazio konkretu bat adierazten dute, zeren gaitasun ekonomiko txikiagoa duten pertsonek ekarpen txikiagoa hartuko dute beren gain, eta baliabide handiagoak dituztenek zerbitzuaren kostuari ekarpen handiagoa egingo diote.

Udal Gobernuak zaintza politika baten barruan kokatzen ditu neurri hauek, eta helburua da adinekoen autonomia indartzea eta udalaren erantzunak mendekotasun larriko egoerak agertzen direnean soilik iristea. Baliabide hauen helburua da adineko pertsonei beren ingurunean jarraitzeko eta beren beharretara egokitutako laguntzak jasotzeko aukera emango dieten alternatibak eskaintzea.

Egonaldi turistikoen gaineko zerga berria

Proposamenak jasotzen duen beste berritasun bat da Egonaldi Turistikoen gaineko Zerga, foru araudi berrian aurreikusia. Helburua da Eibarren ostatu hartzen duten pertsonek laguntzea herriko udal zerbitzuen eta espazio publikoen mantenimendua finantzatzen. Udalak proposatu dituen tarifak horretarako baimendutako behe edo erdiko tartetan daude, eta, besteak beste, 1,25 euroko tarifa ezarri du bi izarreko hoteletarako.

Zergak, gainera, ordaintzetik salbuetsitako kasu batzuk jasoko ditu. Salbuetsita geratuko dira adingabeak, desgaitasuna edo mendekotasuna duten pertsonak, osasun arrazoiengatik desplazatzen direnak, ikasketekin lotutako egonaldiak egiten dituztenak eta ezinbestez egoera zaurgarrietan daudenak. Udal Gobernuak dio zerga berri honen garrantzia ez datzala soilik bildu dezakeen diru-kopuruan, baizik eta erantzukidetasun printzipioan, helburua baita Eibar bisitatzen duten eta bertako zerbitzu eta espazio publikoak erabiltzen dituzten pertsonek ere lagundu dezaten horiek mantentzen.

Garbiketari buruzko ordenantzako isunen berrikuspena

Proiektuak Garbitasun Publikoa Arautzeko Ordenantza berrikusteko konpromisoa ere jasotzen du, Udal Gobernua osatzen duten taldeek lortutako akordioaren barruan. Besteak beste, eguneratu egingo dira garbitasunarekin, espazio publikoaren mantenimenduarekin eta bizikidetzarekin lotutako arau-hausteetarako aurreikusitako zigorren zenbatekoak. Gaur egun, 40. artikuluak 60 eurora arteko zigorrak ezartzen ditu arau-hauste arinentzat, 120 eurokoak larrientzat eta 450 eurokoak oso larrientzat.

Udalaren ustez, zenbateko horiek ia ez dira aldatu pezetak euro bihurtu zirenetik, eta uste du eguneratzea aztertzeko unea heldu dela. Helburua ez da udalak diru gehiago biltzea, baizik eta isun batzuen prebentzio- eta disuasio-gaitasuna berreskuratzea; izan ere, isun horiek eragina galdu dute denborarekin. Berrikuspenak xede du espazio publikoaren garbitasunarekin eta zaintzarekin lotutako arauen betearazpena indartzea, betiere proportzionaltasun-irizpideari eta helburua prebentibo eta hezitzaile bati helduz.

Udal Gobernuaren ustez, zaborrak kalean lagatzearekin, bide publikoa zikintzearekin edo espazio komunak hondatzearekin zerikusia duten portaerek kostu bat eragiten diete herritar guztiei, kasu askotan, aparteko garbiketa- eta mantentze-lanak egin behar direlako. Hori dela eta, berrikuspenaren bidez lortu nahi dena da zigorrek disuasio-ahalmena berreskuratzea, betiere izaera hezitzailea eta proportzionala galdu gabe.

Finantza-egonkortasunaren eta gizarte-babesaren arteko oreka

Planteatutako neurri hauekin,  2027rako Ordenantza Fiskalek oreka bat lortu nahi dute Udalaren jasangarritasun finantzarioaren, zerbitzu publikoen kalitatearen eta babes handiagoa behar duten pertsona eta kolektiboen artean. Zerga eta tasen %3,2ko eguneratze orokorra planteatzen du proposamenak, baina igoera hori ez zaie aplikatuko interes publiko berezia duten hainbat zerbitzuri; aldi berean, hobari fiskal berriak sartuko dira, onura jakin batzuk zabaldu eta adinekoentzako baliabideetarako ekarpen progresiborako mekanismoak sortuko dira.

Horrela, uztartu egiten da udal-fiskalitatearen parte bat eguneratzea eta beste zerbitzu batzuen tarifei eustea (kirola, hiri-garraioa, zinema komertziala, merkatuak, tutoretzapeko etxebizitzak eta harrera-etxebizitzak). Horri gehitu behar zaizkio OHZren hobari berriak guraso bakarreko familientzat eta indarkeriaren biktima direnentzat, %50eko hobaria mantentzea Bizigune programan sartutako etxebizitzentzat, familiaren kirol-abonua 25 urtera arte zabaltzea eta adinekoei arreta emateko baliabide berriak arautzea. Egonaldi turistikoen gaineko zerga sortzeak eta Garbitasunaren Ordenantzaren isunak berrikusteko konpromisoak osatzen dute udal-gobernuak eguneratze proposamen arduratsu gisa definitzen duen proiektua.

Jon Iraola alkateak adierazi du ordenantzen zifren atzean badagoela erabaki bat hiri ereduari buruz eta herritarren beharrei erantzuten jarraitzeko udalak duen gaitasunari buruz. «Udal baten ardura da bere kontuak zaintzea, baina baita pertsonak eta hiria zaintzea ere. Kontua ez da soilik zenbat diru biltzen den, baizik eta zer zerbitzu eskaintzeko gai garen baliabide horiekin, Eibarrek zerbitzu publiko indartsuak, eskuragarriak eta kalitatezkoak dituen hiria izaten jarrai dezan», adierazi du. Haren ustez, udalaren diru-sarrerak eguneratzeak aukera eman behar du herritarrei ematen zaizkien zerbitzuak hobetzeko, premia handiena dutenentzako babes-neurriei uko egin gabe.

Alberto de la Hoz Euzko Alderdi Jeltzaleko bozeramaileak honako hau adierazi du: “Udal zerbitzu publikoaren kalitatea bermatu behar dugu, horniduren prezioek gora egin duten une batean; horren eraginez, proiektuak eta mantentze-lanak izugarri garestitzen ari dira. Hau kudeaketa arduratsua da. Gainera, udal ordenantzek errealitate berrira egokitu behar dute, eta gure betebeharra da, halaber, dirua biltzeko formulak bilatzea gure kaleetan gertatzen diren egoera desegokiei aurrea hartzeko; izan ere, egoera horiek guztiok ordaintzen ditugun kostua dakarte. Garbitasunari dagokionez, konpondu beharreko kontu bat da, eta erabakitasunez helduko diogu. Zikintzen duenak gehiago ordaindu behar du”.

Ildo berean, Luis Vicente Castellanosek esan du erantzukizun fiskalak kontuan hartu behar ditu bai egungo beharrizanak eta bai haiei aurre egiteko udalak duen gaitasuna. «Erantzukizun fiskala ez da soilik dirua biltzea; erantzukizuna da zerbitzuak ematen jarraitu ahal izatea, inbertsio gaitasunari eustea eta herritarren beharrei erantzun ahal izatea», azaldu du. Ogasuneko zinegotziak azpimarratu duenez, proposamenak ardura hori babes neurri zehatzekin konbinatu nahi du (tarifa jakin batzuk izoztu, gizarte hobari berriak edo adinekoei zuzendutako zerbitzuetarako ekarpen sistema progresiboa).

Udal gobernuaren esanetan, 2027rako Ordenantza Fiskalen proposamenak erantzukizun finantzarioa, babes soziala eta zerbitzu publikoen mantenimendua uztartu nahi ditu. «Proposamen serio, orekatu eta arduratsua aurkezten dugu. Babes handiagoa behar duten kolektiboak babesten dituen proposamen bat, inbertitzeko udal-gaitasunari eusten diona eta Eibarrek zerbitzu publiko indartsuak eta kalitatezkoak izaten jarraitzea bermatzen duena».